Yapay zekânın elektrik faturasını kim ödüyor? 417'ye 3 geçen tasarının çözdüğü ve çözmediği

ABD Temsilciler Meclisi 16 Eylül'de, veri merkezlerinin elektrik altyapı maliyetlerini sıradan abonelere yıkmasını engellemeyi amaçlayan tasarıyı 417'ye 3 oyla geçirdi.

Bu, günümüz Amerikan siyasetinde olağan dışı derecede geniş bir iki partili destek. Ama metnin nasıl çalıştığına bakınca tablo değişiyor: ortada zorlayıcı bir hüküm yok. Yani mutabakat sorunun teşhisinde, çözümünde değil.

Ertesi gün Senato'da olanlar da bunu doğruladı — o kısma geleceğiz.

Neden bu kadar geniş bir mutabakat çıktı

Cevap rakamlarda. ABD'nin en büyük elektrik piyasası olan PJM'de -13 eyalet ve Columbia Bölgesi'ne hizmet veren bölgesel şebeke- kapasite fiyatları iki yılda katlanarak arttı.

Kapasite yılı	Fiyat (MW-gün)
2024/2025	28,92 $
2025/2026	269,92 $
2026/2027	329,17 $

Bu, iki yıl içinde yaklaşık on bir katlık bir artış. Toplam toptan elektrik maliyetinde de benzer bir eğilim var: The Register'ın Monitoring Analytics raporundan aktardığına göre PJM'de MWh başına toplam toptan maliyet, 2025'in ilk çeyreğindeki 77,78 dolardan 2026'nın ilk çeyreğinde 136,53 dolara çıktı — yaklaşık yüzde 75 artış. Bu ölçüm enerji, kapasite ve iletim gibi bileşenlerin toplamını kapsıyor, yalnızca enerji fiyatını değil.

Bu artışın veri merkezlerine bağlanan kısmı tahmin değil, piyasanın kendi bağımsız izleyicisinin hesabına dayanıyor. IEEFA'nın Monitoring Analytics analizinden aktardığı hesaba göre veri merkezleri, 2025/2026 müzayedesindeki fiyat artışının yaklaşık yüzde 63'ünden sorumluydu; Monitoring Analytics veri merkezi yükünün kapasite gelirlerine etkisini yaklaşık 9,3 milyar dolar olarak hesapladı. Aynı değerlendirmede, veri merkezi büyümesi olmasaydı kapasite piyasasının bu darlığı yaşamayacağı belirtiliyor.

Faturaya yansıması da soyut değil. IEEFA'nın aktardığı bölgesel tahminlere göre aylık artış Washington D.C.'de 21 dolar (bunun yaklaşık 10 doları kapasite fiyatlarından), Maryland'de 18 dolar, Ohio'da 16 dolar düzeyinde.

Bu maliyet baskısı, tasarının neden bu kadar geniş iki partili destek bulduğunu anlamak için önemli bir bağlam sağlıyor.

Tasarı tam olarak ne yapıyor

Tasarı (H.R. 9340, Ratepayer Protection Act), yeni bir federal tarife dayatmıyor. Mevcut bir mekanizmayı -PURPA'nın 111(d) maddesini- kullanıyor.

Metin, "büyük yüklü müşteri" (large-load customer) kategorisini veri depolama ve hesaplama altyapısı işleten ticari müşteriler üzerinden tanımlıyor ve kapsamı tek bir tesis veya kampüste toplam tepe elektrik talebi 100 megavat ve üzerinde olan yüklerle sınırlıyor. Yani eşik tek lokasyonda ölçülüyor. Tasarı bunları hukuken ayrı bir abone sınıfı ilan etmiyor; bu yükler için bir maliyet karşılama standardının kapsamını tanımlıyor.

İşleyiş şöyle: tasarı yasalaşırsa eyalet düzenleyici kurumları ve kapsamdaki düzenlemeye tabi olmayan elektrik kuruluşları bir yıl içinde değerlendirmeyi başlatmak veya duruşma tarihi belirlemek, iki yıl içinde de değerlendirmeyi tamamlayıp karar vermek zorunda. Ancak bu standardı benimsemek zorunda değiller.

Kritik nokta burası. Meclis, eyaletleri konuyu masaya almaya zorluyor; sonucu belirlemiyor.

Techtimes'ın hatırlattığı tarihsel örnek de bu yüzden anlamlı: geçmişteki PURPA standartlarında -örneğin 2005-2007 döneminin enerji verimliliği ve akıllı şebeke standartlarında- eyaletler süreci başlatmış, ancak birçoğu standardı benimsememişti.

Tasarı metnine göre, yürürlükten önce standardı uygulamış, konuyu resmen değerlendirmiş veya eyalet meclisinde oylamış eyaletler yeniden değerlendirme zorunluluğundan muaf. Techtimes bu duruma örnek olarak Virginia, Oregon, Ohio ve Oklahoma'yı veriyor; House Energy & Commerce Komitesi'nin açıklamasında ise 24 eyalette benzer koruma mekanizmalarının hâlihazırda uygulandığı belirtiliyor. Bu rakam tasarı metninden değil, komitenin kendi açıklamasından geliyor.

Eleştiri "fazla ileri gidiyor" değil, "yetersiz" yönünde

Burada kolayca yanlış okunabilecek bir ayrıntı var. Aleyhte verilen üç oy, tasarıyı aşırı bulanlardan gelmedi.

Ret oyu veren üç temsilci Summer Lee, Rashida Tlaib ve Delia Ramirez. Tlaib, tasarının "topluluklarımızı anlamlı biçimde korumadığını" söyledi; Lee ve Ramirez'in gerekçelerini birincil bir açıklamadan doğrulayamadığım için üçünü aynı nedene bağlamıyorum.

Benzer eleştiriler lehte oy verenlerden de geldi. Temsilci Veronica Escobar tasarıyı destekledikten sonra metni "mutlak asgari" olarak nitelendirdi. Temsilci Frank Pallone da lehte oy verdi, ancak tasarıyı "kusurlu" ve sorunun yalnızca küçük bir bölümünü ele alan bir adım diye tanımladı.

Harvard Hukuk Fakültesi'nden Ari Peskoe'nun değerlendirmesi de bu tartışmanın teknik özünü veriyor: gönüllü taahhütler tek başına işe yaramıyor, çünkü tarifeyi belirleyen taraf eyalet komisyonları.

Senato'da ne oldu

Meclis'teki 417 oy, tasarının Senato'da da hızla ilerleyeceği anlamına gelmedi.

17 Eylül'de Cumhuriyetçi Senatör Jon Husted, tasarıyı oybirliğiyle (unanimous consent) hızla geçirmeyi denedi. Bu usulde tek bir senatörün itirazı süreci durdurmaya yetiyor — ve Demokrat Senatör Martin Heinrich itiraz etti. Gerekçesi yine "yetersizlik": tasarının veri merkezi kaynaklı maliyetleri karşılamakta, topluluklarla gerçek bir katılım kurmakta, su kaynaklarını korumakta ve hava kirliliğine karşı önlem almakta eksik kaldığını savundu. "Kongre'nin gerçek dişleri olan gerçek bir yasa geçirmesi gerekiyor" dedi.

Ardından Heinrich kendi tasarısı olan GRID Savings Act'i aynı yolla geçirmeyi denedi. Bu kez Cumhuriyetçi Senatör Bernie Moreno itiraz etti; gerekçesi, Heinrich'in Meclis'ten geçen metni engellemesiyle "iş yapmayan Kongre" eleştirisini haklı çıkardığı yönündeydi.

Ayrıca Senato'da aynı adı taşıyan ayrı bir metin -S. 5028- 16 Temmuz'da sunulmuş ve Energy and Natural Resources Komitesi'nde bekliyor.

Burada dikkat edilmesi gereken bir ayrım var: bu bir nihai oylamada reddedilme değil. Bloke edilen şey, hızlandırılmış geçiş girişimiydi; tasarı başka usullerle ilerlemeye devam edebilir. Yine de tablo net: Meclis'te neredeyse oybirliğiyle geçen bir metin, ertesi gün Senato'da tek bir itirazla durdu — sonra karşı tarafın alternatifi de aynı şekilde durduruldu.

Asıl mesele ahlak değil, tarife tasarımı

Bu haberi "büyük teknoloji şirketleri kötü" çerçevesinde okumak kolay ama bence mesele daha sıkıcı ve daha çözülebilir bir yerde: maliyet paylaşımı.

Elektrik şebekesinde tarifeler, altyapı maliyetini abone sınıfları arasında paylaştırır. Bir bölgeye tek bir müşteri için yüz megavatlar düzeyinde yeni kapasite ve iletim yatırımı yapılıyorsa, sorunun kendisi teknik: bu yatırımın bedeli o müşteriye mi yazılacak, yoksa havuzlanıp bütün abonelere mi dağıtılacak?

Kalite tarafında çalışan biri için bu tanıdık bir problem. Bir hattın kapasitesini tek bir siparişin talebi için büyütüyorsanız, o maliyeti genel üretim maliyetine yayarak gizlemek muhasebe açısından mümkündür ama karar alma açısından zararlıdır: maliyeti kim doğuruyorsa görmediği sürece yanlış kararlar alınmaya devam eder. Maliyetin doğru yere atanması, cezalandırma değil, doğru sinyal üretme meselesi.

Tasarının 100 MW eşiği tam olarak bu soruya tutunuyor: belirli bir büyüklüğün üzerindeki yükü, maliyet karşılama kuralı açısından ayrı ele almak. Bunun işleyip işlemeyeceğini ise -metin yasalaşırsa- eyalet komisyonlarının kararları gösterecek.

Türkiye tarafında durum

Bu tartışma Türkiye için henüz aynı şiddette gündemde değil, ama sayılar yaklaşıyor.

Anadolu Ajansı'nın 4 Eylül'de Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı'ndan derlediği hedeflere göre 2030'a kadar veri merkezi, bulut ve yapay zekâ altyapılarında en az 10 milyar dolarlık yatırım, yapay zekâ veri merkezlerinde 1 gigavat kurulu güç ve yıllık 10 teravatsaat düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hedefleniyor. Planda veri merkezlerine sağlanacak elektriğin en az yüzde 60'ının düşük karbonlu kaynaklardan olması şartı da yer alıyor.

Ölçek karşılaştırmasında dikkatli olmak gerekiyor: Türkiye'nin 1 GW hedefi ülke genelindeki toplam veri merkezi kapasitesini ifade ederken, ABD tasarısındaki 100 MW eşiği tek bir tesis veya kampüs için geçerli. Sayılar bu nedenle doğrudan karşılaştırılabilir değil.

Buna karşılık, elimdeki bu kaynakta şebeke güçlendirme maliyetinin nasıl paylaşılacağına -yani ABD'de tartışılan soruya- dair bir hüküm görünmüyor. Bu, planda böyle bir düzenleme olmadığı anlamına gelmiyor; yalnızca bu haberin kapsamında yer almadığı anlamına geliyor. Konuyu takip etmeye değer, çünkü karbon yoğunluğu hedefiyle maliyet paylaşımı kuralı birbirinden bağımsız iki mesele.

Sonuç

417'ye 3 oy, bir sorunun teşhisinde varılan mutabakatı gösteriyor: yapay zekâ altyapısının elektrik maliyeti bir yere yazılıyor ve şu anda kısmen sıradan abonelere yazılıyor.

Ama metnin kendisi bu maliyeti yeniden dağıtmıyor; eyaletleri konuyu resmen görüşmeye zorluyor. Aradaki fark önemli. Bir sürecin sapmasını kayıt altına almak ilk adımdır, fakat düzeltici faaliyet kararını başka birinin vermesine bırakıyorsanız sonucu garanti etmiyorsunuz demektir.

Üstelik tasarı henüz yasa değil: Meclis'ten geçti, Senato'daki hızlı geçiş denemesi durduruldu. Takip edilecek iki eşik var. Birincisi metnin Senato'dan hangi hâlde çıkacağı; ikincisi ve daha belirleyicisi, yasalaşırsa eyalet düzenleyicilerinin bu standartları gerçekten benimseyip benimsemeyeceği.